STUK PROJECT
STUK - Slapende Toestellen Uit de Kast
Veel mensen hebben thuis toestellen die al jaren ongebruikt in een lade, kelder of kast liggen. Denk aan een oude gsm, een broodrooster die nauwelijks gebruikt werd of een camera die stof ligt te verzamelen. Met het project Slapende Toestellen Uit de Kast gingen Maakbaar Leuven en Recupel samen op zoek naar hoeveel van die toestellen er precies zijn, waarom ze blijven liggen en hoe we ze opnieuw in omloop kunnen brengen via hergebruik, herstel of recyclage.
Het onderzoek liep van 2022 tot 2023 en werd opgezet als een burgeronderzoek. Gezinnen uit Leuven namen deel en gingen actief op zoek naar hun eigen slapende toestellen. Er kwamen diepte-interviews, speuropdrachten en invulboekjes aan te pas. Daarnaast werd ook een bevraging gedaan bij zeshonderd Vlamingen. Bij achttien Leuvense gezinnen werden uiteindelijk meer dan vierhonderd ongebruikte toestellen in kaart gebracht. Dat komt neer op gemiddeld bijna vierentwintig toestellen per huishouden, veel meer dan de elf toestellen die uit de tweejaarlijkse bezitsenquete van Recupel naar voren kwamen.
De toestellen die het vaakst ongebruikt blijven zijn ict materiaal zoals smartphones en laptops, multimedia zoals radio of camera en klein keukenelektro. Meer dan de helft van de toestellen bleek nog perfect bruikbaar, een kwart werkte ondermaats en een kleiner deel was echt kapot. Toch bleven veel toestellen jarenlang onaangeroerd in huis, vaak langer dan vijf jaar en in een kwart van de gevallen zelfs tien jaar of meer.
Waarom mensen hun toestellen laten liggen bleek heel uiteenlopend. Soms omdat er een beter toestel in huis is of omdat het toestel niet meer aansluit bij de huidige noden. Andere keren is het toestel kapot of wordt het bijgehouden als reserve. Daarbovenop spelen ook drempels zoals gebrek aan tijd, persoonlijke data op oude gsm of laptops, twijfel of iemand er nog iets mee kan doen of gewoon emotionele waarde.
Om te testen hoe we die drempels konden verlagen organiseerde Maakbaar Leuven twee acties. In de Leuvense speelstraten stond een mobiel repair cafe waar buurtbewoners toestellen konden binnenbrengen. Dat leverde vijftig toestellen op waarvan er dertig nog werkten. In Kessel Lo gingen we met de ElektroKollektor deur aan deur. Honderd twintig gezinnen kregen informatie en een week later zamelden we honderd vier toestellen in. Zestig procent bleek nog in werkende staat.
De conclusie is duidelijk. Er ligt een enorm potentieel aan ongebruikt elektro te wachten. Mensen willen er vaak wel vanaf maar botsen op praktische hindernissen. Als we het makkelijker maken om toestellen een tweede leven te geven, bijvoorbeeld door inzameling dicht bij huis of door duidelijke uitleg over herstel en gegevensbeveiliging, komt veel meer materiaal terug in omloop.
De inzichten uit het STUK project vormen de basis voor nieuwe experimenten binnen het Living Lab Herstel Eerst. Samen met partners blijven we zoeken naar manieren om ongebruikte toestellen sneller uit de kast te halen en opnieuw waarde te geven.